Trong khuôn khổ kế hoạch học tập của học phần Lý luận văn học 2, mới đây, sinh viên ngành Văn học thuộc Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa đã có một hoạt động trải nghiệm đặc biệt: hoạt động sân khấu hóa tác phẩm văn học. Những trích đoạn văn học quen thuộc như Vợ chồng A Phủ, Vợ nhặt, Chiếc lược ngà, Tắt đèn, Chí Phèo… đã được chính sinh viên tái hiện sinh động trên sân khấu. Hoạt động không chỉ mang lại niềm hứng thú cho giờ học Ngữ văn mà còn giúp người học văn chương “chạm vào đời sống” bằng chính trải nghiệm của mình.

Sức sống của tác phẩm văn học không nằm trên những trang giấy. Khi câu chuyện, nhân vật và những cung bậc cảm xúc được tái hiện bằng lời thoại, biểu cảm và diễn xuất, tác phẩm hiện ra trước người học dưới một góc nhìn rất khác – gần gũi và sống động hơn. Đó chính là tinh thần của hoạt động sân khấu hóa tác phẩm văn học trong học phần Lý luận văn học 2 do TS. Vũ Thị Hạnh giảng dạy.

Ảnh 1. TS. Phan Thị Hòa – Trưởng khoa Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa chụp ảnh cùng giảng viên và các sinh viên

Tham gia hoạt động, các nhóm sinh viên được lựa chọn văn bản văn học, tự mình xây dựng kịch bản và sắp xếp, dàn dựng và sân khấu hóa những trích đoạn quen thuộc trong chương trình Ngữ văn phổ thông: Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài), Vợ nhặt (Kim Lân), Chiếc lược ngà (Nguyễn Quang Sáng), Tắt đèn (Ngô Tất Tố), Chí Phèo (Nam Cao)… Mỗi tiết mục là một cách cảm nhận và thể hiện riêng, đưa những nhân vật quen thuộc trong sách vở đến gần hơn với người tiếp nhận: từ nỗi đau và khát vọng tự do của Mị, tình người ấm áp trong Vợ nhặt, tình cha con trong Chiếc lược ngà, số phận người nông dân trong Tắt đèn đến bi kịch cuộc đời của Chí Phèo…

Đằng sau những vai diễn chỉ kéo dài vài phút là cả một quá trình học tập nghiêm túc: từ khâu chọn ý tưởng, xây dựng kịch bản, chuẩn bị đạo cụ, trang phục đến từng phút giây hóa thân trên sân khấu. Có những lúc hồi hộp, có những lần phải chỉnh sửa, tập đi tập lại, nhưng chính những điều ấy đã làm nên một hành trình đáng nhớ với các sinh viên. “Mỗi vai diễn có thể chỉ kéo dài trong vài phút, nhưng phía sau đó là rất nhiều công sức, sự gắn kết và những cảm xúc khó có thể diễn tả hết bằng lời” – một thành viên nhóm thực hiện chia sẻ.

Với người học, hoạt động giúp “giải mã” những nội dung lý luận vốn tưởng như trừu tượng, khô khan – về loại hình tác phẩm, hình tượng nhân vật, tính cách điển hình trong hoàn cảnh điển hình… – một cách tường minh và sinh động. Khi được hóa thân vào nhân vật, người học không chỉ “đọc”, “học” và “phân tích” văn bản, mà còn được cảm, được diễn và được “sống” cùng nhân vật. Từ đó, nhiều sinh viên nhận ra: văn học không chỉ để đọc, để phân tích, mà còn có thể được cảm nhận và được kể lại bằng chính tiếng nói của độc giả.

Từ góc độ phương pháp giảng dạy, sân khấu hóa tác phẩm văn học là hình thức tổ chức dạy học tích cực, đề cao vai trò trung tâm của người học. Kiến thức lý luận không được truyền thụ một chiều mà được khám phá, ghi nhớ qua hành trình trải nghiệm. Trong hành trình ấy, người học đồng thời được rèn luyện năng lực hợp tác, sáng tạo, diễn đạt và tinh thần làm việc nhóm. Buổi học là minh chứng sinh động cho hướng đi đổi mới phương pháp giảng dạy Ngữ văn: tăng cường trải nghiệm để người học hiểu sâu, nhớ lâu và yêu thêm môn học.

Hoạt động sân khấu hóa đã khép lại nhưng những tiếng cười, những khoảnh khắc trên sân khấu và tình yêu dành cho văn chương sẽ còn đọng lại thật lâu với những người tham gia. Bởi “có những bài học được ghi lại bằng trang vở, nhưng cũng có những bài học sẽ được nhớ mãi bằng một bức ảnh và cả một câu chuyện phía sau”.

Huy An - Huỳnh Anh Tú – Hà Quỳnh Chi